ชื่อแหล่งเรียนรู้ วัดจันเสน / พิพิธภัณฑ์จันเสน

ประวัติความเป็นมา (แบบย่อ)

วัดจันเสน เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกาย ตั้งอยู่ในตำบลจันเสน อำเภอตาคลี จังหวัดนครสวรรค์ ตั้งอยู่ในบริเวณเมืองโบราณจันเสน ซึ่งเป็นเมืองสมัยทวารวดี  มีเจ้าอาวาสรูปปัจจุบัน คือ พระครูนิวิฐธรรมขัน  วัดจันเสนตั้งวัดเมื่อ พ.ศ. 2446 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ พ.ศ. 2479 มีหลวงพ่อเขียนเป็นเจ้าอาวาสรูปแรก ตามคำบอกเล่าต่อกันมาว่าท่านเป็นชาวอยุธยาได้เดินธุดงค์มาปักกลดอยู่ที่ริมบึงโบราณจันเสน เห็นสภาพพื้นที่เหมาะที่จะตั้งเป็นวัดจึงได้ชวนชาวบ้านญาติโยมสร้างเป็นวัด มีการขุดค้นพบโบราณวัตถุจำนวนมาก อาทิ พระพิมพ์ ตุ๊กตา ตะเกียงดินเผา ฐานบัว ธรรมจักร ขวานหินขัด และใบหอกสำริด ซึ่งจัดแสดงไว้ในพิพิธภัณฑ์จันเสน บริเวณพระมหาธาตุเจดีย์ศรีจันเสน

พิพิธภัณฑ์จันเสนก่อตั้งโดยพระครูนิสัยจริยคุณ หรือที่ชาวบ้านเรียกว่า หลวงพ่อโอด อดีตเจ้าอาวาสวัดจันเสน และเปิดให้เข้าชมตั้งแต่ พ.ศ. 2539 พระมหาธาตุเจดีย์ศรีจันเสน ออกแบบโดยวนิดา พึ่งสุนทร  มีแนวคิดออกแบบรูปแบบสถาปัตยกรรมศิลปะยุคทวาราวดี  อาคารเสนาสนะอื่น ประกอบด้วย อุโบสถ กว้าง 7.80 เมตร ยาว 23 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2479 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก ศาลาการเปรียญ กว้าง 16.20 เมตร ยาว 37.24 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2519 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก หอสวดมนต์ กว้าง 7 เมตร ยาว 15 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2555 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก กุฏิสงฆ์ จำนวน 11 หลัง เป็นอาคารไม้ 2 หลัง อาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก 8 หลัง อาคารครึ่งตึกครึ่งไม้ 1 หลัง ศาลาอเนกประสงค์ กว้าง 5.20 เมตรยาว 12.20 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2555 เป็นอาคารครึ่งตึกครึ่งไม้ และศาลาบำเพ็ญกุศล กว้าง 8 เมตร ยาว 24 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2540 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก

จุดเด่น/จุดที่น่าสนใจ ของแหล่งเรียนรู้

  วัดจันเสน ตั้งอยู่ที่ ตำบลจันเสน อำเภอตาคลี จังหวัดนครสวรรค์ โดยในบริเวณนี้คือเมืองโบราณจันเสน ซึ่งเป็นเมืองในสมัยทวารวดี และมีการขุดค้นพบโบราณวัตถุต่างๆ มากมายอีกด้วยค่ะ ไม่ว่าจะเป็นพระพิมพ์ ตุ๊กตา ตะเกียงดินเผา ฐานบัว ธรรมจักร ขวานหินขัด ใบหอกสำริด เป็นต้น โดยทั้งหมดนี่จะถูกจัดแสดงไว้ในพิพิธภัณฑ์จันเสน ในบริเวณใกล้ๆ วัดอีกด้วยค่ะ 

พิพิธภัณฑ์จันเสน นั้น จะเปิดให้เข้าชมทุกวันเสาร์และอาทิตย์ โดยจะมีเยาวชนอาสาสมัครคอยนำเที่ยวและบอกเล่าถึงประวัติในแต่ละชิ้น แต่ถ้าใครต้องการมาชมในวันธรรมดา ก็สามารถติดต่อทางวัดได้เลย นอกจากนี้ประวัติศาสตร์ภายในพิพิธภัณฑ์แล้ว เรายังสามรถขี่จักรยานชมรอบเมืองโบราณได้อีกด้วย รวมไปถึงการเที่ยวชมกลุ่มสตรีบ้านจันเสน ที่ทอผ้าด้วยกี่กระตุก ซึ่งมีทั้งผ้าฝ้าย ผ้าไหม และผ้ามัดย้อม ผลิตภัณฑ์ต่างๆ

พูดถึงความสวยงามของ วัดจันเสน เมื่อเราได้เข้าไปภายในวัดก็จะเห็น เจดีย์รูปทรงสวยงาม แต่แปลกตา อยู่ภายในวัดกัน นั่นก็คือ พระมหาธาตุเจดีย์ศรีจันเสน ที่สร้างขึ้นมาด้วยรูปแบบของสถาปัตยกรรมศิลปะในยุคทวาราวดี โดยด้านเจดีย์ ก็คือ พิพิธภัณฑ์จันเสน

ผลงาน/รางวัลเกียรติยศ

วัดจันเสนเป็นที่รู้จักและมีชื่อเสียงในด้านการเป็นที่ตั้งของ เมืองโบราณสมัยทวารวดี และการจัดตั้ง พิพิธภัณฑ์จันเสน ซึ่งเป็นพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นที่มีการบริหารจัดการโดยชุมชนอย่างเข้มแข็ง เกียรติคุณและผลงานที่โดดเด่นของวัดจันเสนมีดังนี้: 

แหล่งโบราณคดีสำคัญ: เป็นพื้นที่ที่มีการขุดค้นพบโบราณวัตถุสมัยทวารวดีจำนวนมาก เช่น พระพิมพ์ ตุ๊กตาดินเผา ตะเกียงดินเผา ฐานบัว ธรรมจักร ขวานหินขัด และใบหอกสำริด ซึ่งโบราณวัตถุเหล่านี้จัดแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑ์จันเสน

การจัดตั้งและบริหารพิพิธภัณฑ์โดยชุมชน: พิพิธภัณฑ์จันเสนเป็นตัวอย่างที่โดดเด่นของการจัดการพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นที่ริเริ่มโดยชุมชนและวัด โดยมีหลวงพ่อโอด (พระครูนิวิฐธรรมขันธ์) และหลวงพ่อเจริญ (พระครูประสิทธิ์บุญญาคม) เป็นผู้มีบทบาทสำคัญในการชักชวนชาวบ้านให้เห็นคุณค่าและร่วมกันอนุรักษ์มรดกท้องถิ่น

โครงการยุวมัคคุเทศก์: มีการจัดทำ "โครงการอาสาสมัครยุวมัคคุเทศก์" ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2540 โดยให้เยาวชนในพื้นที่เข้ามามีส่วนร่วมในการศึกษาประวัติศาสตร์และโบราณคดีท้องถิ่น และทำหน้าที่นำชมพิพิธภัณฑ์ในวันหยุด ซึ่งเป็นกิจกรรมที่สร้างความเคลื่อนไหวและยั่งยืนให้แก่พิพิธภัณฑ์

การฟื้นฟูอาชีพและเศรษฐกิจชุมชน: หลวงพ่อเจริญได้ชักชวนให้แม่บ้านในชุมชนรวมกลุ่มกันทอผ้าด้วยกี่กระตุกและทำหัตถกรรมอื่นๆ (เช่น ดอกไม้จันทน์, ขนมนางเล็ด) เพื่อสร้างรายได้เสริมให้ครอบครัว และนำรายได้ส่วนหนึ่งมาบำรุงพิพิธภัณฑ์ 

โดยสรุป วัดจันเสนมีชื่อเสียงในด้านการเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีสมัยทวารวดี และเป็นต้นแบบของการมีส่วนร่วมของชุมชนในการอนุรักษ์และพัฒนาแหล่งวัฒนธรรมท้องถิ่นอย่างยั่งยืน

วัน เวลา เปิดให้บริการ00 – 18.00 น.

ผู้ให้ข้อมูล/ผู้ถ่ายทอด แหล่งเรียนรู้/เบอร์โทร นายคงเดช คูกิตติรัตน์  0992742898

ช่องทางการติดต่อ แหล่งเรียนรู้  facebook : วัดจันเสน ตำบลจันเสน อำเภอตาคลี